Student NHL Stenden ontwikkelt hulpmiddelen om financiële uitbuiting eerder te signaleren

Financiële uitbuiting van ouderen begint vaak onschuldig, maar kan uitgroeien tot een ingrijpend probleem. Om professionals te helpen signalen eerder te herkennen én het gesprek hierover aan te gaan, ontwikkelde Renate Mazenier tijdens haar afstudeeronderzoek aan de Associate degree Sociaal Werk van NHL Stenden Hogeschool twee praktische hulpmiddelen: een signaleringskaart en een gesprekskaart. De kaarten worden inmiddels gebruikt door Sociaal Werk Sedna en zijn gedeeld met samenwerkingspartners in de gemeente Emmen.

"Eén op de twintig ouderen krijgt te maken met een vorm van ouderenmishandeling", vertelt Renate. "Financiële uitbuiting is daar de meestvoorkomende vorm van. Ouderen zijn vaak doelwit omdat ze verminderd digitaal en financieel vaardig zijn en soms een klein sociaal netwerk hebben. De pleger is verdrietig genoeg vaak iemand die dichtbij ze staat, zoals een familielid of een buur. Tegen de tijd dat de financiële uitbuiting aan het licht komt, staan de deurwaarders soms al op de stoep. En pas dan komen ze bij een organisatie als Sociaal Werk Sedna terecht."

De aanleiding voor haar onderzoek was een praktijkcasus waarbij een oudere inwoner slachtoffer werd van financiële uitbuiting. Volgens Renate verloopt dat proces vaak geleidelijk.

"Het begint vaak klein, met iets als: heb je misschien dertig euro voor boodschappen? Het gaat stap voor stap verder, tot mensen zelf tot de conclusie komen dat het niet oké is. En dan is het vaak al ver. Met alle gevolgen van dien: een trauma voor de gedupeerde en hoge kosten voor de maatschappij doordat instanties zoals deurwaarders en schuldhulpverlening zich ermee moeten bemoeien. In het geval van de oudere man gingen we onszelf te rade: hebben we iets gemist? Hadden we dit eerder moeten signaleren?"

Tijdens haar onderzoek bleek dat organisaties regelmatig met financiële uitbuiting te maken krijgen, maar niet beschikken over een vast instrument om signalen te herkennen. Daarom ontwikkelde Renate een signaleringskaart met veelvoorkomende signalen van financiële uitbuiting. Daarnaast maakte zij een gesprekskaart met tips en voorbeeldvragen om het onderwerp bespreekbaar te maken.

"We vragen wat iemand zelf wil en wat zou kunnen helpen. Veel mensen komen er dan pas achter wat ze eigenlijk voelen. Het gaat er niet om dat wij het overnemen, maar dat de inwoner de regie terugpakt over z'n eigen leven en geld, in plaats van die kwijt te zijn aan iemand anders."

De signaleringskaart hangt inmiddels in alle spreekkamers van Sociaal Werk Sedna. Ook zijn beide hulpmiddelen gedeeld met samenwerkingspartners in de gemeente Emmen, waaronder het Geldloket en woningcorporaties. Daarmee beschikken meerdere organisaties over een praktisch hulpmiddel om financiële uitbuiting eerder te herkennen en bespreekbaar te maken.

"We kunnen niet alle financiële uitbuiting opsporen en stoppen", besluit Renate. "Maar we kunnen er wel voor zorgen dat we alert blijven op de signalen, zodat we vroegtijdig kunnen ingrijpen en een heleboel ongewenste problemen kunnen voorkomen."